Instalacja sprężonego powietrza potrafi działać latami bez większych problemów, ale tylko wtedy, gdy jest właściwie zaprojektowana, serwisowana i kontrolowana. Najczęstsze problemy dotyczą nieszczelności, spadków ciśnienia, wilgoci, zanieczyszczeń, odpływów kondensatu oraz zużycia elementów wykonawczych.
1. Nieszczelności instalacji
Nieszczelności należą do najczęstszych źródeł strat w systemach sprężonego powietrza. Amerykański Departament Energii wskazuje, że w źle utrzymanych instalacjach straty na nieszczelnościach mogą stanowić znaczącą część wydajności sprężarki, dlatego regularne wykrywanie wycieków powinno być stałym elementem utrzymania ruchu.
Typowe miejsca nieszczelności
- szybkozłącza i złączki,
- połączenia gwintowane,
- przewody elastyczne,
- zawory i rozdzielacze,
- uszczelnienia siłowników,
- nieużywane odgałęzienia instalacji.
Objawy
- słyszalne syczenie,
- częstsza praca sprężarki,
- spadki ciśnienia przy większym poborze,
- wzrost zużycia energii.
Najlepszą metodą jest okresowa kontrola instalacji, między innymi detekcja ultradźwiękowa oraz sprawdzanie połączeń i punktów poboru.
2. Spadki ciśnienia
Spadek ciśnienia może wynikać z niewłaściwej średnicy rurociągu, zabrudzonych filtrów, zbyt małych przewodów przy maszynach, nadmiernej liczby lokalnych przewężeń albo zbyt dużego chwilowego poboru.
Podnoszenie ciśnienia sprężarki nie powinno być pierwszą reakcją. Według opracowania DOE, w systemach pracujących w okolicy 100 psi wzrost ciśnienia tłoczenia o około 2 psi może zwiększyć zużycie energii sprężarki o około 1% przy pełnym przepływie. Dodatkowo wyższe ciśnienie zwiększa zużycie powietrza przez nieszczelności i inne nieregulowane odbiorniki.
Co sprawdzić?
- średnicę głównej magistrali,
- średnice podejść do maszyn,
- spadek ciśnienia na filtrach i osuszaczu,
- długość oraz układ tras,
- rzeczywiste zapotrzebowanie odbiorników.
3. Problemy ze sprężarką
Przyczyny zależą od typu urządzenia, dlatego nie powinno się diagnozować sprężarki wyłącznie po jednym objawie. Alarm temperatury, spadek wydajności, nietypowy hałas lub wzrost zawartości oleju w instalacji wymagają kontroli zgodnie z instrukcją producenta.
Znaczenie mają między innymi stan chłodzenia, filtrów, separatorów, oleju, wentylacji sprężarkowni oraz harmonogram serwisowy.
4. Wilgoć w instalacji
Woda w sprężonym powietrzu może powodować korozję, problemy z zaworami i siłownikami oraz pogorszenie jakości procesu. Wymagany poziom osuszenia zależy od zastosowania i warunków pracy instalacji.
ISO 8573-1 klasyfikuje jakość sprężonego powietrza między innymi pod względem cząstek, wody i oleju. Klasa powietrza powinna wynikać z wymagań urządzenia lub procesu, a nie z przypadkowego doboru filtrów.
Co sprawdzić?
- punkt rosy wymagany przez proces,
- wydajność osuszacza w rzeczywistych warunkach,
- stan odpływów kondensatu,
- spadki ciśnienia na filtrach,
- miejsce montażu i temperaturę otoczenia.
5. Zanieczyszczenia sprężonego powietrza
Źródłem cząstek, oleju i innych zanieczyszczeń może być powietrze zasysane przez sprężarkę, sama sprężarka, korozja instalacji, zużyte elementy lub niewłaściwie dobrana filtracja.
Filtracji nie należy dobierać według jednej uniwersalnej dokładności. Wymagania dla narzędzia warsztatowego, automatyki, lakierni, elektroniki czy procesu spożywczego mogą być zupełnie inne.
6. Zawory, siłowniki i elementy wykonawcze
Problemy z elementami pneumatyki mogą wynikać z niewłaściwego ciśnienia, zanieczyszczeń, zużytych uszczelnień, błędnego montażu albo niedopasowania przepływu.
Typowe objawy
- wolniejszy ruch siłownika,
- brak pełnego skoku,
- nieregularne działanie zaworu,
- zwiększone zużycie powietrza,
- lokalne nieszczelności.
Przy diagnozie warto sprawdzić cały tor zasilania, a nie tylko sam siłownik lub zawór. Problem może znajdować się wcześniej, na przewodzie, złączce, filtrze lub regulatorze.
7. Odpływy kondensatu
Niesprawny odpływ kondensatu może doprowadzić do gromadzenia wody w zbiorniku, filtrze lub osuszaczu. Skutkiem mogą być korozja, pogorszenie jakości powietrza i problemy z odbiornikami.
Rodzaj odpływu należy dobrać do instalacji i ilości kondensatu. Ważniejsze od samego typu jest prawidłowe dobranie, montaż i okresowa kontrola działania.
Jak ograniczyć ryzyko awarii?
- regularnie szukać nieszczelności,
- mierzyć ciśnienie w kilku punktach instalacji,
- kontrolować spadki ciśnienia na filtrach i osuszaczu,
- utrzymywać właściwą jakość sprężonego powietrza,
- serwisować urządzenia zgodnie z dokumentacją producenta,
- przy rozbudowie instalacji ponownie sprawdzać przepływy i średnice.
Źródła techniczne
U.S. Department of Energy, Improving Compressed Air System Performance: A Sourcebook for Industry.
ISO 8573-1:2010, Compressed air, Part 1: Contaminants and purity classes.
Elementy, które warto sprawdzić przy awarii
Szybkozłącza | Zawory pneumatyczne | Siłowniki pneumatyczne | FRL

